ج ؛ تقدم معلول بر علّت محال است . « اوليات » . د ؛ تقدم شئ بر خودش محال است . « اوليات » . ه اجتماع ضديّن محال است . « اوليات » . و ؛ هر ظرفى از مظروف خود وسيعتر است . « اوليات » . ز ؛ نماز در دين مبين اسلام واجب است . « متواترات » . ح ؛ آسمان بالاى سر ما و زمين زير پاى ما است . « مشاهدات » . ط ؛ هرگاه لازم منتفى شد ملزوم نيز منتفى مىشود . « فطريات » و استدلالش اين است كه : و گرنه ملازمه نخواهد بود . ى ؛ عدد سه قابل تقسيم به دو عدد صحيح مساوى نيست . « فطريات » . يا : با انتفاء ملزوم ، انتفاء لازم حتمى نيست چون شايد لازم يك لازم اعمى باشد و با نبود ملزوم همچنان وجود داشته مانند حرارت نسبت به خورشيد . « فطريات » . يب : دو نقيض متساويان هستند . مثلا در لا انسان و لا ناطق مانند انسان و ناطق دو تساوى كلّى ، حاكم است . « فطريات » . و استدلالش اين است كه در غير اين صورت بايد دو قضيه اصلى ما هم متساوى نباشند . تمرين 5 . منطقيون مىگويند : « شكل اوّل بديهى الانتاج » است . بيان كنيد ، اين بداهت از كدا نوع از بديهيات است ؟ حلّ تمرين : از اوليّات است . تمرين 6 . دانشمندان رياضى كلّيه براهين و استدلالات رياضى خود را بر يك سلسله مبادى تصديقيهء بديهيه ، بسيطه و اوّليه بنا مىكنند كه هر عاقلى آنها را در اولين لحظه ادراك نموده و بدان تصديق مىكند . در اينجا تعدادى از آن بديهيات را مىآوريم . اين بديهيات از كدام نوع از بديهيات شش‌گانه هستند ؟ الف . هرگاه دو يا چند مقدار مساوى را به دو يا چند مقدار مساوى ديگر اضافه كنيم ، نتيجه آنها نيز مساوى خواهد بود . مثلا الف - ب است ، الف + 4 ب + 4 . ب . هرگاه دو يا چند مقدار مساوى را از دو يا چند مقدار مساوى ديگر كم كنيم باز باقيمانده‌ها با يكديگر نسبت تساوى خواهند داشت . مثلا الف و ب مساوى هستند يا